Một giờ đọc trong chương trình Đọc sách Xuân Hạ Thu ĐôngTheo trắc nghiệm Holland về đặc tính nghề nghiệp, tôi có điểm cao nhất ở nhóm Xã hội, nhóm yêu thích những công việc liên quan đến cộng đồng và đặc biệt phù hợp với lĩnh vực Giáo dục. Thực ra 37 cái nồi bánh chưng rồi, tôi đã nhìn thấu bản thân là đứa yêu thích đọc, viết và làm việc với trẻ em đến mức nào. Tầm này mà cho đi coi bói, xem tử vi, xem thần số học hay làm các bài test chỉ tủm tỉm cười thôi, vì biết rằng ông thầy có giỏi đến mấy cũng chỉ có thể trao cho chúng ta một vùng biển rộng, để tìm đường còn lặn ngụp chán.
Như nhiều người thuộc nhóm Xã hội khác, tôi là một kẻ mộng mơ chính hiệu. Lúc mới bắt đầu theo nghề dẫn đọc, tôi đã mơ về “ngôi nhà và những đứa trẻ” bên những cuốn sách siêu thú vị. Rằng tôi và bọn trẻ sẽ tách khỏi các lớp lang ngôn từ thô lỗ ngoài kia, những lời giáo huấn khô khan những bủa vây của văn hóa nghe nhìn hay những hành xử dễ dãi để đắm chìm trong thế giới bay bổng và nhân văn của sách.
Tuy vậy, sau 3 năm hành nghề dẫn đọc, nhìn lại thời điểm mới bắt đầu, các bác đoán xem cảm giác tôi sẽ nhớ nhất là gì? Háo hức ư, tất nhiên là có. Hạnh phúc ư, cũng có luôn. Nhưng nhiều nhất phải là cảm giác “mò mẫm” các bác ạ. Áp lực đè lên tâm trí bắt tôi trả lời các câu hỏi: Phải cải tiến buổi đọc thế nào để hấp dẫn bọn trẻ? Lớp đọc sẽ duy trì được bao lâu? Phụ huynh có chịu bỏ tiền cho các khóa đọc định kỳ? Sau khi trừ các loại chi phí, thu nhập có đủ sống? Lấy tiền đâu để nộp bảo hiểm phòng trừ rủi ro? Làm sao để gia đình yên tâm rằng lựa chọn công việc của mình không phải là viển vông?
Dẫn đọc cho trẻ em lúc đó là chuyên môn hoàn toàn mới đối với tôi. Các thành phố lớn chắc nhiều chứ ở Lạng Sơn chưa có ai thực hiện. Trước 2023, tôi từng tìm kiếm khóa đào tạo nghề dẫn đọc rất lâu, có lớp của chị Nguyễn Ngọc Minh bên Sách ơi mở ra nhưng chờ dài cổ họ không tổ chức nên tôi xắn tay tự làm. Mò mẫm + mộng mơ = tôi vấp cũng khá nhiều.
Giá mà khi mới bắt đầu, có ai đó nói với tôi rằng:“Nào, đừng có bước vào cái nghề này với một chiếc túi ba gang chỉ toàn mộng mơ thế chứ, tội nghề lắm”.Nếu được khuyên nhủ, hẳn tôi sẽ bớt đi những cú sốc âm thầm. Hoặc chí ít là đỡ “dập mặt” hơn với những khó khăn mà ai muốn theo nghề chắc chắn đều sẽ trải qua. Vậy đâu là những rào cản các bác có thể gặp phải nếu theo nghề dẫn đọc?
1 – Nỗi sợ không đủ giỏi
Thề, nỗi sợ này đã ém tôi mất mấy năm chứ chả đùa. Từ 2020, khi học khóa viết sách với mentor Linh Phan, tôi đã muốn mở các lớp đọc sách cho trẻ em rồi. Dù có bằng Thạc sĩ Ngữ Văn và hơn chục năm giảng dạy đấy nhưng tôi vẫn rén lắm.
Rén quá chứ! Toàn kinh nghiệm đi làm thuê chứ đã có kinh nghiệm tự vận hành bao giờ đâu. Mở lớp đọc free thì chẳng lăn tăn lắm nhưng mở lớp đọc có phí thì lo ngay ngáy. Làm cho chuyên môn đảm bảo, vận hành đi vào chu kỳ đây? Tính tình lại được cái cầu toàn nên cứ ngồi rung đùi chờ “một mai giỏi lên tôi sẽ làm”.
Chờ mãi vẫn không tự tin mình đủ giỏi (cả về chuyên môn và khả năng vận hành), thế là lội đi làm chuyên viên phòng đào tạo cho một trường trung cấp hai năm giời. Cuối cùng không chịu nổi việc làm những gì không phải là mình nên quyết định tự bơi. Lối đi là một con đường chẳng có bản đồ chi hết, có nhõn cái tên “Nghề dẫn đọc”. Nghĩ lại vừa hài, vừa liều lại vừa mơ mộng quá xá mơ mộng. Lúc ấy cũng 34 tuổi rồi, chả phải trẻ trung gì. Trưởng thành hơi bị muộn các bác ạ, ha ha!
Nói vậy không có nghĩa là tôi khuyên các bác đừng sợ gì cả. Thấy lo sợ trước những gì mới mẻ hoàn toàn, lại ảnh hưởng tới chuyện kiếm sống thì lo là đúng quá đi chứ. Chỉ là đừng để nỗi lo sợ ném chúng ta vào tình trạng dậm chân tại chỗ, tình trạng bất động. Thế thì mọi thứ sẽ chạy ong ong trong đầu nhưng chẳng có gì được kiểm chứng, cũng chẳng có kết quả thực tế nào.
Sợ cứ sợ, làm cứ làm, đó là tinh thần của tôi.
Có làm và rút kinh nghiệm liên tục mới giúp chúng ta trở nên giỏi hơn.
Tôi thấy sự mộng mơ cùng lý tưởng nhân văn rất có ý nghĩa trong nghề dẫn đọc, nhưng chúng ta còn cần thêm lòng dũng cảm và tinh thần hành động. Qua hành động, chúng ta sẽ nhận ra mối quan tâm này của mình là “thật” hay chỉ là “thấy hay hay”. Vì nói tôi yêu thích, tôi tâm huyết, tôi quan tâm thì dễ chứ làm điều tôi thích, hiện thực hóa điều tôi tâm huyết, quyết liệt với điều tôi quan tâm thì không dễ chút nào. Đó là một sự thật.
2 – Luẩn quẩn giữa lý tưởng và cơm áo gạo tiền
Khối bạn đầu óc làm một công việc và con tim thì thổn thức một công việc khác.
Mình cũng từng như thế :)))
Với thực trạng văn hóa đọc còn lẹt đẹt ở nước ta, thói quen mua sắm vật dụng vật chất áp đảo thói quen chi dùng cho tinh thần, mà lại lôi nhau đi mở lớp đọc sách thú thực nghe nó mơ mơ màng màng sao đó các bác nhỉ. Chưa kể, lối giáo dục truyền thống đâu có gây dựng cho chúng ta phẩm chất và năng lực tự chủ, tự cường. Chúng ta được đào tạo để đi làm thuê, để phục tùng và để đi xây ước mơ cho người khác.
Vì vậy, khi nghe một số bác tâm sự là khát khao mở lớp đọc sách cho trẻ nhưng còn vướng cơm áo gạo tiền thì tôi cảm thông lắm lắm. Làm thuê nhìn thấy rõ sự ổn định còn nhảy ra mở lớp thì chưa biết đường nào mà lần, quay lại thì sợ chẳng còn cơ hội. Để không quá tính toán với ước mơ của chính mình, trước đây tôi cho mình một cơ hội, đó là làm 6 tháng thấy ổn thì đi tiếp, không thì về trường. Nhưng để có 6 tháng ấy, trước đó phải có sự chuẩn bị về tài chính, có kế hoạch cụ thể (chứ không phải “có thể”, “nếu như”). Máu lửa hơn, tôi đi học lớp solopreneur của chị Linh Phan (nghèo nên học trả góp) để chuẩn bị về tư tưởng vận hành mô hình tự kinh doanh.
Đúng là có học có hơn, có kiểm chứng có câu trả lời, có hành động có kết quả. Sự luẩn quẩn và mơ mòng nó vơi đi, sự rõ ràng hiện ra trước mắt. Công việc cũng dần đi vào ổn định. Phạm vi kết nối cũng được cơi nới rộng rãi hơn. Dù rằng, ngay lúc này, tôi đánh giá những gì mình đang làm còn bé nhỏ lắm, nhưng dẫn sao tôi hài lòng với chặng đường 3 năm mình đã đi qua. Nhất là hài lòng với sự nỗ lực và sáng tạo của chính mình. Tự thưởng cho mình một Huy hiệu Độc giả Chăm chỉ mới được, haha!
3 – Thiếu năng lượng để chạy đường dài
Năng lượng để mở đôi ba buổi đọc với năng lượng để chạy chương trình đọc sách quanh năm bốn mùa thực sự rất khác nhau. Có nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến năng lượng của chúng ta. Các bác có thể thấy quá tải với sự thiếu tập trung của học sinh, sự hờ hững của phụ huynh, sự lẹt đẹt của những gì đang làm, sự cô độc thiếu kết nối và cả sự mù mờ vì thiếu chuyên môn, kinh nghiệm. Tóm lại lúc khó thì nó khó đủ đường và bước đi như đánh trận. Tâm hồn mà mong manh là dễ cảm thấy đang bị oánh bốn về tứ phía.
Vậy năng lượng nào giúp chúng ta chạy đường dài?
Đó chính là niềm tin rất rất riêng tư, là sức mạnh nội tâm không nhìn thấy bằng mắt thường. Có lúc không thể đong đếm bằng con số, mà phải bằng cái nhìn dài hạn và cảm nhận trực tiếp với học trò của mình. Niềm tin riêng tư của tôi là “Việc mở rộng hai loại trải nghiệm: trải nghiệm cuộc sống (qua thực tế) và trải nghiệm tinh thần (qua sách) luôn cần thiết và bổ ích với trẻ em”. Sức mạnh nội tâm của tôi 50% đến từ trách nhiệm và 50% đến từ khát khao về một cuộc đời tự do và giàu ý nghĩa.
Có chừng đó thôi, nhưng những suy nghĩ âm thầm này đã giúp tôi băng qua những lời phàn nàn, hoài nghi của gia đình, những lời khuyên vô thưởng vô phạt của người ngoài và băng qua sự cô đơn trong lòng tôi nữa đấy. Hic, nói tới đây, muốn khóc ghê gớm. Cơ mà thôi, cười chứ, cười mới xinh gái được, khóc chỉ tổ già người.
4 – Có “mối quan hệ” không tốt với chuyện tài chính
Nhiều dân chuyên môn há mồm vì cái đoạn tính toán tài chính này luôn. Từ 2026, việc thắt chặt thuế má của chính phủ càng khiến dân tình phải nghiêm túc hơn. Học hỏi kỹ năng tài chính để có mối quan hệ tốt với tiền là chuyện không thể không làm của các bác muốn làm nghề dẫn đọc mà lại chọn hình thức tự do, tự lo.
Từ chuyện khảo sát mức độ chi tiền của phụ huynh đối với các lớp học của mình, chuyện định giá khóa học, chuyện đâu là nguồn thu cố định, đâu là nguồn thu khác. Rồi chi tiêu, tiết kiệm, đầu tư như thế nào. Nói chung là bác nào quản trị tài chính trong cuộc sống tốt sẽ cực có lợi khi bước vào làm freelancer hoặc solopreneur.
Đau khổ là tôi cũng chẳng mạnh mẽ gì chuyện tài chính. Tính toán thuộc loại xoàng, chi tiêu thì áng chừng. Từ lúc bước ra tự do hoàn toàn với nghề dẫn đọc, tôi cũng gặp phải mấy việc về vấn đề này. Ví dụ, thu học phí một đằng nhưng đến lúc làm chương trình vẽ ra đủ thứ. Nhất là khi mời khách mời tham gia thực hiện chương trình hay có tính cả nể, chi trả hơi quá sức. Tôi từng bị đứa em có kinh nghiệm kế toán mắng cho te tua. Thế nên phải đọc sách và tìm kiếm mấy bạn có chuyên môn này để follow. Thôi thì yếu cái gì thì lo mà vun vén vào chỗ đó. Tuy không giỏi giang chuyện tài chính được như người khác thì cũng phải lo được cho thân mình và gia đình mình.
5 – Thiếu tư duy kinh doanh chuyên môn
Chưa có chuyên môn thì lo dạy con nhà người ta không đến nơi đến chốn. Có chuyên môn rồi thì lo làm thế nào để đóng gói chuyên môn, mở rộng kết nối, nâng cao thu nhập. Giai đoạn nào thì cũng có những vấn đề cần đối diện mà thôi.
Nhưng dù là giai đoạn nào đi nữa, nếu các bác chọn làm nghề dẫn đọc như một nghề tay trái (tức là đem lại nguồn thu nhập thứ hai) hay như một nghề toàn thời gian (tức là đem lại nguồn thu nhập chính) thì tóm lại, các bác vẫn cần xác định chúng ta là người đi bán chuyên môn. Tư duy của việc dẫn đọc cho trẻ em với tư duy bán khóa đọc ấy cho phụ huynh khác nhau cũng nhiều đấy. Chúng ta không cao cao tại thượng, vỗ ngực xưng hùng xưng bá được đâu, dù có đề cao tính nhân văn của nghề đến mấy thì xã hội vẫn xếp chúng ta vào nhóm người dịch vụ. Chúng ta cung cấp dịch vụ học tập, dịch vụ tinh thần cho người khác. Chúng ta phải tìm kiếm và thu hút những khách hàng lý tưởng của mình (chứ không phải tất cả khách hàng). Chúng ta phải tạo ra những điểm chạm với họ, quan tâm đến họ và xây dựng một mạng lưới chất lượng cho công việc của mình.
Ai đó đọc đến đoạn này cảm thấy “èo, người đọc sách mà sao thực dụng thế” thì tôi cũng chỉ biết xin lỗi thôi chứ không biết làm thế nào, vì nếu bạn đã định vị rõ ràng mình là người đi bán chuyên môn thì ngoài mối quan hệ thầy trò tuyệt đẹp, chúng ta cũng sẽ chuyên nghiệp hơn và đem lại nhiều lợi ích hơn cho người học của mình. Để củng cố tư duy kinh doanh chuyên môn, các bác có thể tìm đọc cuốn sách “Kinh doanh chuyên môn của chính mình” của tác giả Linh Phan nhé.
