Nghề viết

TÌM CHỦ ĐỀ VIẾT SÁCH NHƯ THẾ NÀO?

(Nhật kí viết sách - phần 1)

Hồi mới bước vào khóa viết sách 1:1 của chị Linh Phan, tôi chắc như đinh đóng cột là mình sẽ viết một cuốn dành cho chính bản thân mình, về những trải nghiệm sống, những ngã rẽ mà mình đã đi qua trong đời. Đối với tôi, mục tiêu cuốn sách vì thế thật đơn sơ và giản dị: viết về mình, viết cho mình, viết để giải quyết cảm xúc của mình. Nhưng chuyện thiết lập mục tiêu và chọn chủ đề đâu có đơn giản như thế!

Tôi viết cuốn sách này để làm gì? (Thiết lập mục tiêu hay Sức mạnh của những câu hỏi)

Nhưng sau một số câu hỏi gợi dẫn của mentor, chính tôi cũng tự đặt câu hỏi cho mình:

  • Một cuốn sách dạng tản văn và tự truyện như thế nếu không thu hút được nhiều người đọc (vì viết cho tôi, viết về tôi mà tôi thì không phải nghệ sĩ nổi tiếng, cũng không phải doanh nhân khuấy đảo thị trường, không phải nhà bác học vừa đoạt giải thưởng danh giá hay nhà văn đoạt giải Nobel) thì tôi sẵn sàng chấp nhận chứ?
  • Sách không hấp dẫn được nhà xuất bản, tôi sẽ phải tự bỏ tiền ra để in ấn, tôi có đủ tài chính bước vào cuộc chơi không?
  • Sách phục vụ cảm xúc của tôi là chính và không giúp ích được cho nhiều người giải quyết vấn đề nào trong cuộc sống thực tiễn của họ, tôi thấy thế nào?
  • Ngoài nhu cầu viết để giãi bày những gì mình đã trải qua, tôi còn có nhu cầu nào thôi thúc việc viết nữa hay không?

Kết quả là:

  • Sách mà viết ra chỉ có mình là người đọc thì tôi buồn chết mất!
  • Tôi đang chẳng dư giả gì về tài chính, viết sách cũng không phải một thú vui tiêu khiển đơn thuần với tôi, tôi chưa sẵn sàng để tự trang trải mọi chi phí in ấn cũng như chấp nhận rủi ro.
  • Tôi là con người có xu hướng xã hội rất cao, được giúp người khác giải quyết vấn đề của họ là niềm vui và cũng là mong muốn thực sự trong lòng tôi.
  • Ngoài nhu cầu viết để chia sẻ về những gì mình đã trải qua, tôi có nhu cầu viết sách để phát triển công việc, sự nghiệp của mình. Vì thực tế, mong muốn trở thành cây bút chuyên nghiệp là động lực để tôi theo khóa viết 1:1 của chị Linh.
        Vì thế, dù đã viết một phần bản thảo về trải nghiệm sống của mình tôi vẫn quyết định thay đổi chủ đề, vì mục tiêu của tôi không còn như lúc đầu. Sau khi trả lời các câu hỏi, giờ đây tôi hướng vào 2 mục tiêu:

  • Tôi muốn viết một cuốn sách phục vụ cho công việc đang manh nha phát triển của mình. 
  • Tôi muốn viết một cuốn sách giải quyết được vấn đề nào đó trong thực tiễn và được nhà xuất bản chấp nhận.
  • Tôi muốn cuốn sách này là tiền đề cho con đường trở thành cây bút chuyên nghiệp của tôi

Từ mục tiêu đó, tôi sẽ chọn ngách nào để viết?

          Xác định xong mục tiêu, tôi rà soát các lĩnh vực rộng để tìm ngách viết. Nhìn lại mảng chuyên môn thế mạnh của mình thì bối rối thêm lần nữa. Thế mạnh của tôi hiện tại là giảng dạy Ngữ Văn nhưng tôi biết rõ mình không muốn viết về chủ đề này (tôi từng viết 4 cuốn văn mẫu). Mảng hướng nghiệp tôi mới quan tâm được một năm thì chưa hẳn là thế mạnh lớn nhất. Nhưng tương lai, tôi mong muốn hỗ trợ những người trẻ tuổi tìm đúng ngành, học đúng nghề và tỏa sáng trên đúng mạnh đất nghề nghiệp họ thuộc về. Tôi đã rất thấm thía những khủng hoảng trong nghề nghiệp khi không được phát huy hết những tiềm năng trong con người mình. Và thế là tôi chốt được chủ đề: viết về hướng nghiệp, và nhất định phải viết cho tụi nhỏ tôi vẫn gặp hàng ngày, những người trẻ thường xuyên tâm tình với tôi về sự bối rối của họ khi đứng trước ngưỡng cửa chọn ngành chọn nghề. Đây sẽ là ngách viết của tôi!
 Khi chốt được chủ đề này, tôi cũng hơi lo lắng lỡ sau này mình lại thay đổi thì sao, thế là tôi tự đặt nguyên tắc về việc thay đổi chủ đề khi viết cho bản thân, tôi vận dụng lời dạy của các cụ thôi: “Quá tam ba bận”. Dù vậy thì may mắn là càng đi sâu vào chủ đề này thì tôi càng yêu thích và kiên định với chủ đề, vì càng đi sâu tôi càng phát hiện còn có thể một quy tắc rất tuyệt áp dụng được cho mọi việc, đó là: “Lựa chọn đúng là lựa chọn ta đi được đến cùng và giải quyết nó với thái độ làm việc tử tế nhất”.

Cuốn sách này phục vụ ai và giải quyết vấn đề thực tiễn nào của họ?

Đó là cách tôi xác định ý tưởng chủ đề cuốn “Chúng tớ đã trải nghiệm nghề nghiệp như thế nào?” (bản thảo đang loading được 50%).

Gen Z là gì? Có đặc điểm gì?
  • Cuốn này sẽ phục vụ gen Z, những bạn học sinh THPT và cả sinh viên. Tôi chọn đối tượng này vì tôi gặp gỡ và trò chuyện cùng các em hàng ngày. Đó cũng là đối tượng làm việc, đối tượng tâm tình yêu thích của tôi. Qua 10 năm dạy học, tôi cảm nhận được mình có khả năng ảnh hưởng tới các em và các em tin cậy, thoải mái khi chia sẻ mọi thứ cùng tôi. Tóm lại, tôi chọn gen Z vì đó là đối tượng sở trường, đối tượng gần gũi và là đối tượng thực sự cần những gì tôi sắp hoàn thành.
  • Vấn đề thực tiễn của họ rất rõ ràng: họ cần được định hướng nghề nghiệp đúng cách, cần được kích hoạt khả năng “tự hướng nghiệp”, hướng dẫn cách dấn thân để có thể tự tìm hiểu và trải nghiệm nghề nghiệp. Tôi chỉ có một kỳ vọng giản dị khi hướng đến giải quyết vấn đề chọn ngành, chọn nghề của họ, đó là: “Trước khi chọn một hướng ngành nghề cụ thể nào để theo đuổi trong mấy năm tiếp theo sau THPT, chí ít các em hãy thử nó một lần trong đời sống thực tế của nghề, đừng chỉ nghe và đọc về nó”.

Chuyện Pending hay “Viết sách, không thể liều mình trong vũng cạn!”

Như đã nói ở trên, ngách hướng nghiệp không phải thế mạnh của tôi vào thời điểm lựa chọn. Kinh nghiệm về hướng nghiệp chỉ bằng 1/10 về Ngữ Văn nếu so về thời gian. Nhưng nó lại thực sự là điều tôi muốn phát triển trong tương lai. Hơn nữa tôi cũng thực hiện một số workshop, dự án tự phát về hướng nghiệp và chúng có ích cho các bạn trẻ.

Sau khi phác họa outline, tôi viết thử chương 1. Sau khi gửi cho chị Linh đọc, phản hồi không khả quan. Tôi tự đọc lại những gì mình đã viết, và thấy nó sến súa, nặng về cảm xúc thay vì giải quyết vấn đề thực tiễn. Từ nội dung đến văn phong, giọng điệu đều cần đập đi xây lại. Chỉ có chủ đề ngách thì vẫn kiên định. Tôi biết mình còn thiếu hiểu biết và trải nghiệm trong ngách này! Và biết thế thì tôi phải tìm giải pháp cho nó. Tôi là người nông dân cầu toàn trên chữ nghĩa, cũng hiểu rõ một sản phẩm chữ nghĩa tồi tệ thì ảnh hưởng xấu thế nào và gây lãng phí thời gian ra sao đối với người đọc.

Thế là tôi quyết định xin chị Linh pending một thời gian (ban đầu chỉ định 2 tháng nhưng sau đó nó trở thành 8 tháng). Trong 8 tháng đó, tôi chăm chỉ như một chú ong thợ. Tôi học khóa “chuyên viên giáo dục hướng nghiệp” của Sông An để trang bị kiến thức kỹ năng bài bản về hướng nghiệp. Tôi đọc sách, tra cứu tài liệu và tìm mọi kênh có thể về ngách này. Tôi khảo sát gần 2000 học sinh và phỏng vấn sâu nhiều học sinh ở địa phương để lắng nghe các bạn trẻ một cách nghiêm túc. Quan trọng nhất, tôi khởi xướng và vận hành dự án SEAN, một dự án hướng nghiệp phi lợi nhuận cho học trò. Ở đó, chúng tôi dạy các em kỹ năng nền tảng, hướng dẫn các em trải nghiệm hoạt động khám phá bản thân và quan trọng nhất, như mong muốn ngay từ đầu, chúng tôi thiết kế chương trình và mời người đi làm, doanh nghiệp vào cuộc để các em được thực chiến nghề nghiệp.

Giờ thì tôi đã cảm thấy mình có đủ những gì cần để viết và mình đang nhìn chuyện hướng nghiệp một cách sâu sắc, thực tế hơn rất nhiều. Những phần bản thảo gửi cho mentor đã nhận được tín hiệu tích cực.

Vậy là tôi rút ra cho bản thân một bài học: tìm chủ đề đâu có giản đơn là trả lời câu hỏi “Bạn muốn viết về điều gì?” mà thực ra nó còn nhiều câu hỏi ở phía sau như “Bạn có thế mạnh ở lĩnh vực nào, bạn định đi ngách nào?”, “Bạn có muốn phát triển ngách đó trong tương lai không và bạn có đem lại giải pháp gì cho người đọc không?”. Nhưng quan trọng nhất vẫn là câu hỏi “Có vấn đề mới cần đến cây viết, gặp khó khăn bạn có sẵn sàng trả lời vào mặt Khó Khăn rằng: “Tôi sẽ kiên định và giải pháp của tôi là….” hay không?

Nếu cảm thấy mình đang ở trong một cái vũng cạn, dù đó là vũng cạn kiến thức, vũng cạn ý tưởng hay vũng cạn động lực bên trong, chẳng có gì phải hoảng hốt! Đó là một chuyện khá bình thường trong viết lách. Việc của chúng ta là tìm giải pháp và khai phá biến nó từ vũng cạn trở thành một cái hồ sâu đầy nước, một vùng biển phóng khoáng, đủ để cây bút của ta có thể cần mẫn làm công việc của mình!

Khi đã kiên định được chủ đề, khó ở đâu, ta gỡ ở đó!

Đi được đến cùng với chủ đề, với ngách viết! Khó ở đâu, gỡ ở đó!

Tôi thích câu nói này: “Cơ hội thường đến bằng cách cải trang thành nỗi vất vả”. Tôi tin thế và cũng mong thế, vì thực ra tôi đang vất vả quá trời, he he!

 

Những bài viết liên quan

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chat ngay
Chat trên Zalo