Trải nghiệm nghề nghiệp

C3. TRẢI NGHIỆM NGHỀ NGHIỆP LÀ GÌ?

(Loạt bài trả lời 50 câu hỏi của HS THPT về trải nghiệm nghề nghiệp)

 

Trải nghiệm nghề nghiệp là gì?

Hiểu một cách đơn giản, trải nghiệm nghề nghiệp có nghĩa là trải qua các hoạt động, các thao tác, các công việc của nghề nghiệp nào đó, từ đó thu nhận và lĩnh hội được kiến thức mới, kinh nghiệm mới và cảm nhận mới về nghề nghiệp ấy. “Trải” phải có “nghiệm” thì mới có chiều sâu và ý nghĩa. “Nghiệm” có “trải” mới có giá trị và sức thuyết phục.

Có nhiều cấp độ trải nghiệm như:

  • Cấp độ 1: Trải nghiệm gián tiếp qua sách báo chuyên môn, tài liệu, video, hình ảnh…
  • Cấp độ 2: Trải nghiệm qua trò chuyện với những người đã có kinh nghiệm trong nghề nghiệp ấy…
  • Cấp độ 3: Trải nghiệm qua thực tế ảo
  • Cấp độ 4: Trải nghiệm trực tiếp bằng cách làm các công việc, các thao tác đặc thù thuộc nghề nghiệp…

Tuỳ điều kiện và giai đoạn mà chúng ta lựa chọn cấp độ trải nghiệm phù hợp. Chẳng có cấp độ trải nghiệm nào tốt hơn hay xấu hơn cái nào. Có trải nghiệm đã là đáng quý. Tất nhiên, trong ba cấp độ trên, hiệu quả nhất nhất là cấp độ 4. Dù thế, nếu thực hiện cấp độ 1,2,3 trước khi bắt tay vào hành động ở cấp độ 3, chắc chắn hiệu quả sẽ tốt hơn rất nhiều so với việc “tay không bắt giặc”.

Ai có thể trải nghiệm nghề nghiệp?

Ở các nước phát triển, việc định hướng nghề nghiệp được quan tâm rất sớm. Ở Phần Lan, với dự án Me & My City, trẻ lớp 6 đã bắt đầu bước vào xã hội giả lập, tìm việc làm, đi phỏng vấn, lao động trong các lĩnh vực nghề nghiệp các em quan tâm. Điều đó có nghĩa là:

  • Học sinh hoàn toàn có thể trải nghiệm nghề nghiệp. Thực ra, chị thấy, đây là thời điểm vàng để khám phá bản thân, khám phá ngành nghề trước khi đưa ra những quyết định nghề nghiệp trong tương lai. Bởi lẽ, trải nghiệm nghề nghiệp sớm, các em đã tiết kiệm rất nhiều thời gian “mò đường”, “tìm đường”, “chuẩn bị cho con đường”…
  • Người đi làm hoàn toàn có thể trải nghiệm nghề nghiệp. Không phải người lao động nào trong thế giới ngoài kia cũng làm đúng công việc trong mơ, ở đúng vị trí ao ước hay cảm thấy hạnh phúc tròn đầy với công việc của mình đâu. Cũng không hẳn vì họ không biết mình thích gì muốn gì, mà đơn giản họ lựa chọn vị trí công việc ấy vì nhiều lý do khác nhau. Nhưng ngay cả khi họ làm công việc này vì thu nhập chứ không phải yêu thích thì họ hoàn toàn có thể sử dụng thời gian rảnh để trải nghiệm và là công việc mình yêu thích. Và ngay cả những người đang làm công việc mình yêu thích rồi vẫn muốn có thêm nhiều trải nghiệm, thêm cơ hội, thêm thử thách hoặc yêu thích lĩnh vực khác, họ hoàn toàn có thể thử. Vấn đề nằm ở việc họ có muốn hay không mà thôi.
  • Người về hưu: Ai nói nghỉ hưu là ngừng lao động nào? Hiểu thế thì ý nghĩa của lao động hạn hẹp trong cái chuyện ví tiền quá đỗi. Nhiều người đã nghỉ hưu tìm kiếm công việc họ yêu thích (mà chưa thể theo đuổi vì bận rộn với công việc chính khi còn trong tuổi lao động) và khi ấy, họ có thể làm rất vất vả nhưng tinh thần thì là của người khám phá, người vui chơi, người yêu thích thử thách.

Vậy đấy, nghề nghiệp có ý nghĩa với chúng ta theo rất nhiều cách khác nhau, đó có thể là cái cần câu cơm, là kho giải trí, là ước mơ, là lẽ sống và là bất kỳ ý nghĩa nào nữa tuỳ từng người. Nhưng dù là vì lý do gì, bất kể khi nào chúng ta quan tâm tới một công việc mới, một lĩnh vực khác lạ, một mối quan tâm vương vít trong tâm trí, thì hành động thôi! Chẳng ai biết đằng sau cánh cửa là gì cho đến khi họ mở nó ra, đúng không nào?

Là học sinh, trải nghiệm nghề nghiệp có gì khác?

Trải nghiệm để khám phá!

Tiền bạc không phải là mục tiêu chính khi học sinh trải nghiệm làm việc trong các lĩnh vực nghề nghiệp. Với những bạn học sinh buộc phải lao động sớm để mưu sinh cũng nên có cái nhìn khám phá trong quá trình làm việc: “Ngay lúc này, những công việc minh phải làm giống như một đợt trải nghiệm bắt buộc, đó cũng là một cơ hội để mình kiểm nghiệm và quan sát bản thân cùng thế giới việc làm!”. Chính trong quá trình trải nghiệm, chúng ta có cơ hội hiểu ngành nghề đúng với thực tế diễn ra của nó trong thị trường, cơ hội nhìn nhận khả năng sở thích của bản thân và mức độ phù hợp của mình với nghề.

Trải nghiệm ngắn hạn và dài hạn!

Ngay cả khi một bạn học sinh theo đuổi trải nghiệm nghề nghiệp nào đó trong mấy năm đi học thì việc trải nghiệm đó cũng cần được chia làm nhiều chặng, nhiều đợt để đảm bảo việc học tập và cân đối với các hoạt động khác của trường lớp, của gia đình. Việc chia nhỏ trải nghiệm thành các đợt, các chặng cũng giúp chúng ta giảm áp lực và khiến mọi thứ trở nên khả thi hơn!

Ít thôi, nhỏ thôi nhưng chất lượng!

Một lĩnh vực ngành nghề bao gồm nhiều vị trí nghề nghiệp khác nhau. Một nghề nghiệp lại bao gồm trong nó nhiều công việc, nhiều thao tác nhỏ, đôi khi có những công việc không được ghi trong các bảng mô tả công việc khi tuyển dụng nhưng khi vào thực việc, người lao động vẫn cần thực hiện chúng để có thể thông suốt các công việc khác. Vì vậy, khi bước vào trải nghiệm, nên lựa chọn những công việc mang rõ đặc thù của ngành nghề mình quan tâm thay vì lựa chọn những thao tác mà ngành nghề nào cũng cần sử dụng. Mỗi đợt, mỗi chặng trải nghiệm chỉ nên tập trung vào một loại thao tác, một loại công việc để đảm bảo “thực sự đã trải nghiệm thao tác đó” thay vì rơi vào tình trạng “cưỡi ngựa xem hoa”.

Không dán nhãn!

Càng hiểu biết hạn hẹp, chúng ta càng dễ dán nhãn cảm quan cá nhân vào những gì diễn ra xung quanh. Ấy vậy mà học sinh lại ở vào độ tuổi đầu đời, ít vốn sống, vì thế các em cần khách quan trong đánh giá bản thân, đánh giá công việc và những người xung quanh trong công việc. Việc “nghe nhiều tai” cũng giúp các em bỏ bớt những tư duy hạn hẹp và có những cách nhìn rộng mở hơn, mới mẻ hơn, công bằng hơn với tất cả thay vì đưa ra những phán xét hay chỉ trích, nhận định dễ dãi và phiến diện. Việc dán nhãn sẽ khiến trải nghiệm mất đi ý nghĩa thực sự của nó!

Tóm lại:

Hãy hình dung như thế này nhé teener, khi trò chuyện với người đã có nhiều trải nghiệm nghề nghiệp thực tế (những lời họ nói với em đều là những gì họ đã rút ra qua thành công hoặc vấp ngã từng gặp phải) và người chưa từng trải (những lời họ nó với em chủ yếu lấy trong sách vở hoặc nói lại lời người khác), em sẽ nhận ra rằng, có thể cả hai đều rất tốt bụng với em, nhưng người đã qua trải nghiệm là người có chiều sâu khác hẳn với người chỉ cổ vũ em một cách thuần tuý bản năng.

Đối với chị, người đã trải nghiệm đủ ở một công việc, một nghề nghiệp luôn có sức hấp dẫn rất khó lý giải so với những “tấm chiếu mới” khi họ nói về nghề nghiệp đó. Chị gọi đó là sức hấp dẫn của trải nghiệm. Vốn trải nghiệm quý lắm đó em! Những lời chị viết ở trên chỉ là những hướng dẫn và lý giải đơn sơ thôi, nếu thực sự muốn biết trải nghiệm là gì, em cần phải “lăn vào nó!”.

Những bài viết liên quan

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chat ngay
Chat trên Zalo