Trải nghiệm nghề nghiệp

C1. EM NÊN TRẢI NGHIỆM NGHỀ GÌ?

(Loạt bài trả lời 50 câu hỏi của học sinh THPT về trải nghiệm nghề nghiệp)

  Mỗi khi có bạn học sinh hỏi “Chị ơi, chị thấy em phù hợp với nghề gì?”, mình hay đùa “Ủa, em không biết sao chị biết được ta?”. Mà đúng thế thật chứ đùa gì. Rồi khi mình tổ chức cho học sinh trải nghiệm nghề nghiệp, lại có bạn hỏi “Chị ơi, em nên trải nghiệm nghề gì?”, mình vẫn trả lời như thế: “ủa, sao chị biết được!”. 

        Chị không hề có đáp án của các em đâu, thề đấy, chẳng giấu nghề gì đâu. Nhưng chị có một số kinh nghiệm và cách thức (cũng là chị đi học hỏi tía lia mọi nơi hoặc từng lên bờ xuống ruộng mới rút ra được) để có thể đồng hành cùng các em trả lời những câu hỏi đó. Vì thế, câu hỏi đúng nên đặt ra phải là “Em chưa biết mình quan tâm ngành nào và nên trải nghiệm cái gì, vậy làm thế nào để em biết?”. Đấy, hỏi thế có phải là chị đỡ đau đầu phù não vì nghĩ xem nên trả lời ra sao để có chút ích lợi gì đó với các em không!

Với bạn đã biết bản thân quan tâm đến lĩnh vực nào, lời khuyên của chị là…

Từ bức tranh tổng thể của ngành nghề, các em thử phác họa ra khoảng 10 đến 15 vị trí việc làm (các nghề nghiệp cụ thể) trong lĩnh vực đó rồi tìm hiểu xem công việc chính của từng nghề ấy là gì. Từ đó, hãy tự hỏi nghề nào trong số đó khiến các em cảm thấy hứng thú, muốn trải nghiệm, muốn khám phá. Chuyện còn lại là lên kế hoạch thôi!

Ngay cả việc biết mình quan tâm tới nghề cụ thể nào rồi, cũng vẫn nên phác họa các vị trí nghề nghiệp khác trong ngành bao hàm nó. Lí do đơn giản là thao tác này giúp nắm bức tranh tổng thể của ngành nghề. Chúng ta sẽ nhận ra rằng, mỗi nghề lại có mối quan hệ mật thiết với nhiều nghề khác trong cùng lĩnh vực (và ngoài lĩnh vực nữa!). Từ đó, ta nhận ra làm việc ở đâu, vị trí nào, công việc ra sao cũng cần hợp tác với nhiều công việc khác và tránh tư duy độc tôn, chỉ coi trọng công việc mình lựa chọn hoặc tư duy bản vị, chỉ biết mỗi việc của mình mà thôi. Đó là chưa kể, lúc này em thích nghề này trong lĩnh vực nhưng lúc khác rất có thể em muốn quan tâm tới công việc khác cũng trong lĩnh vực mình đã nắm được phần nền.

Với bạn chưa hề biết mình thích gì hay giỏi gì để trải nghiệm!

         Cách 1: Sử dụng công cụ trắc nghiệm Holland để tìm kiếm gợi ý (công cụ MTBI các em có thể tham khảo, đọc để đối chiếu với mình và có thêm kênh thông tin nhưng vì đó là công cụ nghiên cứu về tính cách nên nếu có đọc cũng nên thận trọng).

         Cách 2: Rà soát lại những thông tin về chính mình từ nhỏ tới lớn để tìm thông tin gợi ý (ví dụ, có bạn rà soát lại mới thấy mình đã bỏ quên khả năng viết lách của bản thân rất lâu nên sau đó bạn ấy đã thử trải nghiệm content marketing).

         Cách 3: Phân tích thần tượng hoặc đơn giản là một hình mẫu nào đó em yêu thích (đó có thể là một ngôi sao hoặc chỉ là người nào đó em kính trọng trong vòng kết nối của cá nhân và gia đình em), thử gạch ra 3 gạch đầu dòng lý do mình yêu thích và muốn có cuộc sống giống như họ. Từ đó sẽ có những thông tin hé mở suy nghĩ và mối quan tâm của em với nghề nghiệp.

Ví dụ: hồi chị viết cái tên Oprah Winfrey là chị thấy mình vừa có điểm chung vừa có thế mạnh ở những điểm đó như khả năng ngôn ngữ, khả năng cảm xúc và sự quan tâm đặc biệt đối với hoạt động xã hội, cũng là những hướng chị đang đi bây giờ!

Với bạn chưa rõ về bản thân nhưng lại có mối quan tâm xã hội nhất định!

Chị từng nói chuyện với một anh đang du học tại Nhật ngành “Thông tin môi trường”. Cách dạy và cách học cái ngành này ở trường anh ấy khá hay, tức là học về môi trường nhưng được học nhiều môn cực kỳ đa dạng với quan điểm: “Không thể giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó trong xã hội mà lại không liên quan tới các lĩnh vực khác!”.

Việc lựa chọn học về môi trường của anh ý cũng bắt đầu từ một lý do rất chi là đời sống và gần gũi nhé. Số là ngày nào cũng như ngày nào trong ba năm học THPT, anh ấy đều đi qua con đường ở Hà Đông (Hà Nội), đường đi thì xấu và những công trình đô thị mọc nham nhở hai bên, lắm lúc còn có cả đoàn người biểu tình vì họ bị cưỡng chế đất đai với mức giá họ cho rằng không thỏa đáng. Thế là nó như cái ghim ở lại trong não, khiến anh ấy cứ nghĩ đến việc nếu là mình thì khi làm kiến trúc đô thị phải giải quyết hài hòa cả nhiều vấn đề khác chứ không chỉ là chuyện cảnh quan.

Hay chị Hạnh Hạnh, mới được giới thiệu trên facebook Tony Buổi Sáng, khởi đầu chỉ là thấy củ gừng ở quê nhiều quá, bán giá rẻ quá xá, chị ấy chế biến thành mứt, rồi bán 10kg, rồi 50kg, cứ thế và giờ thì startup với củ gừng luôn.

Còn em? Giờ em có quan tâm tới cái gì không? Nếu em mê game, em có nghĩ tới trải nghiệm nó ở góc độ nghề nghiệp như thiết kế game, game thủ, youtuber? Nếu em thấy giải cứu nông sản hoài em buồn cho cha mẹ, em có định chế biến nó thành sản phẩm gì để bán? Nếu em bức xúc vì chuyện đường xá cầu cống nơi mình ở nay đào mai lấp quy hoạch chán quá, em có nghĩ tới việc trải nghiệm thử cái nghề nào giải quyết mấy vấn đề đó không?

Ý chị là, thích cái gì cũng được, nhưng nếu thích nghiêm túc thì có thể tư duy về nó ở góc độ công việc, đặt mình vào vị trí người giải quyết một vấn đề gì đó thực tế của xã hội là rồi sẽ ra nghề nghiệp thú vị có thể trải nghiệm đó em.

        Vậy đấy em! Không quá khó để xác định nghề nghiệp mình muốn trải nghiệm. Mới là trải nghiệm thôi mà, nào đã ai bắt các em ký cọt vào hợp đồng lao động gì suốt mấy năm giời. Với chuyện chọn nghề trải nghiệm, lời khuyên của chị ngắn gọn cực: “Quyết đi để còn thử!”.

TRẢI NGHIỆM ĐI, ĐỂ NHÌN NGẮM CUỘC SỐNG QUA ĐÔI MẮT CỦA CHÍNH MÌNH CHỨ KHÔNG PHẢI QUA LỜI KHUYÊN CỦA NGƯỜI KHÁC!

         Với cá nhân chị, chị đã bắt đầu thử với khả năng chị cảm thấy mình nổi trội nhất (khả năng nổi trội chứ không đánh đồng với kỹ năng trung bình, tức là cá nhân chị thì năm 2021 chị chọn trải nghiệm nghề nghiệp theo tiêu chí: phải thử ở kỹ năng mình làm tốt hơn hẳn người khác chứ không phải những kỹ năng mình làm được nhưng chỉ đạt mức trung bình hoặc làng nhàng như người khác). Chị đã đi làm 10 năm rồi, nên chị nghĩ tiêu chí đó là hợp lý. Còn các em, ở tuổi mới bắt đầu, so với chuyện không trải nghiệm thì trải nghiệm sai, trải nghiệm gần đúng đều cực kỳ có ích.

          Xét đến cùng, chuyện trải nghiệm nghề nghiệp ở tuổi học sinh nó đâu giản đơn là khám phá về nghề về bản thân mà còn là xây dựng những kết nối chất lượng và nhìn đời một cách đa chiều, đa dạng hơn! Cái đó ấy à, quý lắm đó em ơi!

        

Những bài viết liên quan

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Chat ngay
Chat trên Zalo